Groentips & Groeninfo

Lathraea clandestina of prachtschubwortel

Lathraea is een parasiet die zelf geen chlorofyl aanmaakt en voor zijn voedsel en vocht aangewezen is op een gastheer. Je vindt hem vaak in de buurt van een Wilg of Populier. In het heempark De Braak in Amstelveen heb ik schitterende exemplaren op een Els gezien en bij de Botanische Tuinen in Utrecht staat hij op Metasequoia glyptostroboides! Ook hier begon hij zijn tuinleven op een Wilg. Jarenlang stonden er in het voorjaar grote groepen op een Wilg in de boomsingel rond de Systeemtuin. We experimenteerden er eens wat mee en zetten hem ook op een wilg langs de fortgracht. Ook daar had hij het een paar jaar goed naar de zin, maar de fortgracht kalfde steeds meer af en tenslotte was er geen plek meer voor de schubwortel. Intussen was hij ook op een klein wilgje langs de beek in de rotstuin gezet. Maar hier ging het de andere kant op: de parasiet was zo agressief dat de wilg het loodje legde. Volgens onze berekeningen was het nu ook gedaan met de schubwortel, maar het jaar daarop kwam hij vrolijk terug. Ach, zal een laatste stuiptrekking zijn op een paar zieltogende wortels, was onze conclusie. Maar nee hoor, ook de jaren daarna kwam hij in grote aantallen in het voorjaar ons verwelkomen. Nader onderzoek bracht aan het licht dat hij de Metasequoia gastheer had geaccepteerd.

Andere gastheren

In The New Plantsman van maart 1995 staat een artikel over Lathraea. Ook daarin staat dat Lathraea meestal voorkomt op Populus en Salix, maar Lancaster vermeldde in 1990 dat hij hem ook gevonden had op Corylus avellana , Acer saccharinum en Cercidiphyllum japonicum en Lancaster had van Christopher Lloyd gehoord dat hij Lathraea ook gevonden had op Taxus en Rhododendron. Ene mr. C. Evans schreef in 1968 dat hij Lathraea in de Franse Pyrenee├źn had gevonden op Buxus en op Corylus. Hij had delen meegenomen van de plant die groeide op de Corylus en met succes overgeplant op Salix.

In Wisley zijn exemplaren gevonden op Hibiscus syriacus en Betula pendula.

Haustoria

Lathraea is een parasiet, maar hoe werkt dat dan precies? Ondergronds vormt Lathraea een soort van schubben voorziene wortelstokken waar ook dunnere wortels aan zitten. Deze dunnere wortels maken een soort hechtschijfjes (haustoria) die zich vastgrijpen aan wortels van andere planten. De Lathraeawortel groeit door en kan zo heel veel haustoria maken die zich vastmaken aan andere wortels en die andere wortels hoeven niet altijd van de belangrijkste gastheer te zijn! De plant is niet kieskeurig en kan meerdere gastheren tegelijk hebben. Het komt ook voor dat een haustorium van een jonge wortel zich boort in een dikkere wortel van de Lathraea. De parasiet parasiteert zich hier dus zelf.

Bestuiving

Gewoonlijk wordt er veel zaad gevormd en zelfs als dit zaad een paar maanden is bewaard en daarna in water is geweekt, kan het nog kiemen en weer nieuwe planten vormen. Voor de bestuiving van de bloemen zijn insecten nodig, maar omdat Lathraea al vroeg in het jaar bloeit, zijn er nog niet veel insecten. Lathraea maakt heel veel nectar aan, maar toch zijn er niet veel insecten die van deze nectar houden. Er zit namelijk een geringe concentratie ammonia in en alleen hommels hebben hier geen last van. Er is nog een aanwijzing dat dit echt hommelbloemen zijn, want in het voorjaar hebben de zware hommels in die betrekkelijk koude periode veel voedsel nodig en door de grote concentratie nectar zullen Lathraea-bloemen graag bezocht worden. Mieren zijn ook zoetekauwen, maar de ammonia zorgt ervoor dat ze deze bloemen toch met rust laten.

Als de zaden rijp zijn, worden ze met kracht weggeschoten zodat ze niet in de omgeving van de moederplant terecht komen.
Vermeerderen kan door zaad, maar er is slecht aan rijp zaad te komen en de beste resultaten hebt u als het zaad direct na de oogst weer gezaaid wordt. Werk het zaad in de grond in de buurt van een geschikte gastheer. Probeer een aantal dunne boomwortels te vinden en strooi het zaad daar rondom uit. Misschien dat er na enkele jaren een Lathraea boven komt. Verlies niet te snel de moed, want het kan wel een paar jaar duren voor deze clandestiene groeier zich bovengronds waagt.

Het is ook mogelijk om een stuk van de oude plant af te nemen en bij wortels van een geschikte gastheer uit te planten.

Wiert Nieuman

meer
13
Dec
Westlandse buitenplaatsen van weleer
06
Dec
De kracht van kruiden - Blik op de tuin no. 879