De Bilt/Bilthoven

Oranjerieplanten op Het Loo door Willem Zieleman

Uitnodiging ledenavond

Dinsdag 12 mei 2020, 20:00 uur, De Koperwiek, Koperwieklaan 3, Bilthoven

(graag zij-ingang gebruiken)

Entree voor leden gratis, niet-leden betalen 5 euro

Korte inhoud van de lezing:

Oranjerieplanten op het Loo.

 

Toen Prins Willem III in 1684 kasteel Het Oude Loo kocht begon hij direct met de plannen voor een nieuw, groot buitenverblijf met imposante tuinen daarbij. Belangrijk onderdeel daarvan waren exotische planten. Direct bij de bouw van het paleis werd de gehele oostvleugel daarvoor gereserveerd en als oranjerie ingericht.

Direct noordelijk van deze oranjerie lag de Koninginnetuin, waar de bijzondere planten te zien waren die gekweekt werden en verzameld werden. Koningin Mary had onder andere een grote collectie aurikels, zgn. ‘bergprimula’s’.

Voor het verwerven van bijzondere (sub) tropische planten zaten Willem en Mary op de eerste rij.

De vaarroutes naar Oost - en West Indië waren bekend, en er was gedurende de 17de eeuw een netwerk opgezet van handelsposten en koloniën. Veel nu bekende tuinplanten werden als zaden meegenomen, denk dan aan zonnebloemen, afrikaantjes en oost - indische kers.

Succulenten overleefden de lange zeereizen ook vaak wel. Zo komen er eind 17de eeuw  veel planten uit Zuid-Afrika en de Canarische eilanden hier naar toe. Er ontstaat zelfs een heel netwerk van rijke verzamelaars die collecties aanleggen en er passende huisvesting bij bouwen.

De beroemdste bewoners van de oranjerie op het Loo , de sinaasappels of Oranjebomen worden echter meestal uit Italië geïmporteerd, en ook al wel hier veredeld. Het gaat dan meestal om de Citrus aurantium of wel de bittere sinaasappel. Hiervan zijn tal van variëteiten gekweekt, meestal met bijzondere vruchtvormen.

De oudste oranjeboom van het Loo komt nog uit de tijd van Willem en Mary, rond 1700.

 

De verzameling is er bijna altijd geweest, alleen tijdens de Franse revolutie zijn de bomen verkocht, en wel aan het landgoed Amelisweerd bij Utrecht. Koning Lodewijk Napoleon koopt deze bomen weer terug en laat ze weer naar Het Loo brengen.  Zo blijft de kern van de verzameling behouden.

In de19de eeuw is het vooral Koning Willem III die een grote passie voor tuinieren en planten verzamelen heeft. Hij koopt overal planten en laat ook tropische planten naar het Loo brengen, die dan een plaatsje in de net gebouwde kassen krijgen. Zo komen er zelfs orchideeën vanuit ‘Buitenzorg’ op Java naar Het Loo. Naar de mode van die tijd ontstaat er een grote verzameling Camellia’s en varens.

Koningin Wilhelmina past goed op de collectie , maar haar hart ligt meer bij de Veluwse natuur, en bij wilde bloemen.

Een stimulans om de collectie weer naar een hoger niveau te brengen en nieuwe planten te verzamelen, is de her aanleg van de verdwenen formele tuinen. Vanaf eind jaren ’70 . Aan een authentieke beplanting wordt alle aandacht besteed en er worden, meestal via botanische tuinen, subtropische planten verzameld. In samenwerking met de landbouwuniversiteit Wageningen is er een ent programma opgestart om de oude Citrusbomen te vermeerderen om zo doende een jonge generaties beschikbaar te hebben.

Nu zijn de oranjerieplanten een belangrijk onderdeel van de tuinen van Het loo en een mooi voorbeeld van drie eeuwen koninklijk verzamelen.

Historische oranjerieplanten van Paleis Het Loo door Willem Zieleman